Intervista a FREDO VALLA, regista e iscritore otzitanu

Pregontas de Diegu Corràine

Su film documentàriu "BOGRE – la grande eresia europea, essidu in su 2021, est s’ùrtimu film tuo. Comente t’est bènnida s’idea?

Isto in s’Oriente estremu de Otzitània (sas baddes otzitanas in Itàlia). So in intro de sa chistione otzitana dae cando tenia binti annos (como nde tèngio 74), so, comente si narat, unu militante otzitanu. Mi so ocupadu de polìtica, limba e cultura de s’Otzitània. S’eresia catara la connoschia sende chi non fiat in su tzentru de sos interessos meos. A pustis, in su 2010, durante sas ripresas pro unu documentàriu in Bulgaria aia adoviadu Axinia Dzurova, istudiosa de sos testos islavu-bizantinos-glagolìticos. M’aiat faeddadu de s’eresia bùlgara de sos Bogomilos. M’aiat naradu chi sos Càtaros fiant una filiatzione de su Bogomilismu. Aia cumpresu chi su Catarismu non fiat istadu ispetzìficu de s’Otzitània ma aiat investidu totu s’Europa de s’època (10-14 sec.), dae sos Balcanos, a s’Otzitània, a s’Itàlia, a sa Catalugna, a sos Paisos germànicos. Una grandu geografia e una grandu istòria. Bi fiat su tantu de la contare in unu film documentàriu.

B’at àteros film in contu de sos Càtaros?

Eja, est craru. Ma de sos Càtaros de Otzitània, o subra de sas eresias medievales, chi fiant istados medas, valdesos, hussitas, dolcinianos... Perunu film chi ponneret in relatzione s’eresia càtaru-bogomila cun unu territòriu gasi ampru. In prus, tocat a nàrrere chi su Catarismu non si proponiat comente riformadore de sa Crèsia de Roma, ma comente alternativa: sa Crèsia vera de Cristos, erederi de sos apòstulos. Pro custa resone, l’aiant fatu una gherra violenta.

Bogre ite bolet nàrrere?

Bolet nàrrere "bùlgaru". In Otzitània fiat istadu unu de sos nùmenes dados a sos Càtaros pro sa filiatzione issoro dae su bogomilismu bùlgaru. L’impreamus galu oe. Babbu meu l’impreaiat, e est presenete finas in àteras limbas che a su frantzesu. Tenet una connotatzione negativa: bolet nàrrere pessone sena fide, machillota.

Chie fiant istados sos erèticos?

S’eresia càtaru-bogomila aiat interessadu una populatzione europea numerosa. Narant chi in Firenze, a s’època de Dante, su 30% de sa populatzione esseret càtara. In Bulgaria si fiat ispainadu mescamente intre sas classes prus ùmiles, finas comente rivendicatzione a cunfrontu cun su pòdere de sos bojaros, de sos nòbiles. Pro custu, unos cantos istòricos in contu de Bogomilismu faeddant de proto-marxismu. In Otzidente, aiat interessadu prus classes sotziales, fintzas aristocràticas, e sas tzitades. Petzi in sos sèculos de sa grandu persecutzione, fiat devènnidu clandestinu intre gente de monte e massajos de sos logos rurales.

Su film tuo si proponet unu messàgiu?

De seguru, sa libertade de pessamentu, su deretu a èssere contràriu, a èssere erèticos, a pessare cun sa conca pròpia. Deretu a sa diversidade. De su restu, in cara de sa diversidade, tenimus duos issèberos: a la distrùere, e tando tenimus sa shoah, sas mortòrgios de sos nativos americanos, de sos armenos e, agiungo, s’eliminatzione de sas limbas natzionales no amparadas; o, si nono, a cunsiderare sa diversidade una richesa pro totus. Pro s’umanidade intrea. Duncas, s’issèberu de la cumprèndere e de fàghere a manera chi potzat esistire e s’espressare.

Comente e in ue podimus bìdere su film tuo?

A pustis de unu primu tziclu de projetziones in Bulgaria, in Itàlia (tzitades mannas e àteras minores), in Bòsnia e mescamente in Catalugna, a Bartzellona, in ue Bogre at tentu projetzione medas.
Bogre est distribuidu finas in Canadà e in sos Istados Unidos dae sa prataforma MHZ e como finas in Itàlia dae sa prataforma UAM TV. Pro chie disìgiat de nd’ischire de prus, àteras noas e una rassinna-istampa sunt sunt in su situ meu www.fredovalla.it.